AUTOR SKARGI (kto może złożyć skargę ?)
Skargę do Komitetu Praw Człowieka może złożyć wyłącznie jednostka. Prawo to nie przysługuje ani grupie osób, ani organizacjom. Innymi słowy - skarg nie mogą składać stowarzyszenia, związki zawodowe, fundacje, spółki, grupy studentów czy pracowników itp. Skargę może przedłożyć obywatel RP lub cudzoziemiec mieszkający (przebywający) w Polsce. Prawo do złożenia skargi przysługuje wyłącznie osobie, która czuje się ofiarą naruszenia przez organ państwowy jednego z praw ustanowionych w Pakcie. Oznacza to, że skargę może złożyć osoba bezpośrednio pokrzywdzona, która doznała jakiegoś uszczerbku z powodu naruszenia praw człowieka. W szczególnych przypadkach, np. gdy ofiara naruszeń praw człowieka odbywa karę więzienia lub przebywa w szpitalu psychiatrycznym, Komitet przyjmuje skargi złożone przez członków rodziny. Skargę można oczywiście złożyć poprzez pełnomocnika (np. adwokata), który musi przedłożyć Komitetowi Praw Człowieka upoważnienie.
 

PRZEDMIOT SKARGI (z jakich powodów przysługuje ?)
Skarga może dotyczyć wyłącznie decyzji indywidualnej, wydanej przez organ państwowy, która - zdaniem jednostki - narusza jej prawa człowieka gwarantowane w Pakcie. Może to być np. decyzja organu administracji, prokuratora, wyrok sądu itp. Skarga nie może dotyczyć treści ustawy 
czy innego aktu prawnego, nawet jeśli dany akt prawny jest wyraźnie sprzeczny z Paktem. Komitet Praw Człowieka nie ma prawa badania zgodności prawa wewnętrznego z postanowieniami Paktu. Skarga nie może być złożona w interesie publicznym, to znaczy, że nie można np. formułować ogólnych zarzutów o złym traktowaniu więźniów, o nieprawidłowościach w postępowaniach sądowych, o naruszeniach tajemnicy korespondencji itp. Skarga może dotyczyć wyłącznie naruszeń określonych praw człowieka imiennie wskazanej osoby. Komitet Praw Człowieka nie rozpatruje skarg 
przeciwko osobom fizycznym, przedsiębiorcom, spółkom, spółdzielniom, stowarzyszeniom itp. Skarga może dotyczyć wyłącznie decyzji organów państwowych podjętych po 1991 r., czyli po wejściu w życie Protokołu Fakultatywnego (patrz: Wprowadzenie). W bardzo wyjątkowych przypadkach Komitet może przyjąć skargę na decyzję podjętą przed tą datą, jeśli 
naruszenie praw człowieka jest kontynuowane. Przedmiotem skargi mogą być wyłącznie prawa człowieka ustanowione w Pakcie. Katalog tych praw jest następujący: - Prawo do życia (art. 6) dotyczy między innymi zasad orzekania i wykonywania kary śmierci, ułaskawienia i zamiany kary; - Zakaz tortur, okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania (art. 7) w praktyce powoływany jest najczęściej przez osoby pozbawione wolności; - Zakaz niewolnictwa i handlu niewolnikami (art. 8) - Prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego (art. 9) dotyczy praw osoby zatrzymanej lub 
aresztowanej; - Prawo osób pozbawionych wolności do humanitarnego traktowania (art. 10) dotyczy między innymi traktowania oskarżonych: dorosłych i małoletnich; - Zakaz pozbawiania wolności z powodu niewykonania zobowiązań umownych (art. 11) - Prawo do swobodnego poruszania się na terenie kraju i wyboru miejsca zamieszkania oraz prawo do 
opuszczenia każdego kraju (art. 12) - Prawa cudzoziemca w związku z decyzją o wydaleniu (art. 13) - Prawo do niezawisłego i bezstronnego sądu (art. 14) jest to najobszerniejszy artykuł, który ustanawia szereg szczegółowych uprawnień oskarżonego i zasady procedury karnej; - Zasada domniemania niewinności i zakaz działania wstecz prawa karnego (art. 15) 
- Ochrona życia prywatnego, rodzinnego, domowego i korespondencji (art. 17) - Wolność myśli, sumienia i religii (art. 18) - Wolność słowa (art. 19) - Zakaz szerzenia nienawiści rasowej, narodowej, religijnej (art. 20) - Prawo organizowania zgromadzeń (art. 21) - Prawo do stowarzyszania się (art. 22) - Prawa małżonków i rodziny (art. 23) - Prawa dziecka (art. 24) - Prawo do udziału w życiu publicznym (art. 25) - Prawa osób należących do mniejszości narodowych (art. 27) - Równość wobec prawa i zakaz dyskryminacji w korzystaniu z praw człowieka (art. 2, ust. 1; art. 26) przepisy te mogą być 
powołane w skardze jedynie w połączeniu z innymi zarzutami (np. dyskryminacji w korzystaniu z wolności słowa). Powyższa lista praw i wolności ma spełnić rolę przewodnika po Pakcie (patrz. Aneks). Przed napisaniem skargi należy wnikliwie zapoznać się z odpowiednim artykułem, zwracając uwagę na stopień szczegółowości przepisów i dopuszczalne ograniczenia. Komitet nie przyjmuje skarg dotyczących praw człowieka nie wymienionych w Pakcie. Nie można np. powoływać się na prawo do pracy czy prawo do nauki.

PODSTAWOWE WARUNKI FORMALNE
1. Skarżący ma obowiązek wykorzystania wszystkich wewnętrznych środków odwoławczych, jakie przewidziane są w prawie krajowym. I tak, w 
sprawach sądowych należy odwołać się do sądu II instancji, a następnie złożyć kasację do Sądu Najwyższego, w sprawach administracyjnych - do II instancji, a następnie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Nie ma natomiast wymogu wykorzystania środków nadzwyczajnych: wznowienia postępowania, rewizji nadzwyczajnej czy wniosku do Rzecznika Praw 
Obywatelskich. Zasada wyczerpania środków odwoławczych oznacza, że przedmiotem skargi może być wyłącznie decyzja ostateczna (wyrok prawomocny). Przyczyną odrzucenia większości skarg było niewyczerpanie środków odwoławczych. W bardzo wyjątkowych przypadkach Komitet rozpatruje skargę przed wyczerpaniem środków odwoławczych (np. gdy 
procedura przedłuża się bez uzasadnienia). Nie ma żadnych terminów dla złożenia skargi od daty podjęcia ostatecznej decyzji przez organ państwowy. 2. Nie można nadużywać prawa do skargi. Oznacza to np., że treść skargi nie może być obelżywa dla państwa, nie może zawierać fałszywych informacji, autor nie powinien stawiać błahych zarzutów, ani wykorzystywać 
mechanizmu kontroli bez uzasadnionych podstaw. 3. Komitet Praw Człowieka odrzuca skargę, jeśli ta sama sprawa jest w toku przed innym organem międzynarodowym, np. Europejską Komisją Praw Człowieka. Nie można więc składać skarg tej samej treści do różnych organów międzynarodowych.

TREŚĆ I FORMA SKARGI
Skarga powinna zawierać następujące elementy:
1) dane personalne: nazwisko, imię, narodowość, zawód, data i miejsce urodzenia, adres;
2) państwo, przeciwko 
któremu skarga jest skierowana
3) treść zarzutów,
4) artykuły, które zdaniem skarżącego zostały pogwałcone,
5) podjęte środki odwoławcze w prawie krajowym i ich rezultaty. Do skargi należy dołączyć kopie wszystkich dokumentów istotnych 
dla sprawy.

Skarga może być napisana w języku polskim, również pismem ręcznym
(Wzór skargi indywidualnej - patrz: Aneks).

PROCEDURA KONTROLNA
Postępowanie kontrolne składa się w dwóch zasadniczych etapów: - pierwszy kończy się decyzją w kwestii dopuszczalności skargi - drugi kończy się decyzją merytoryczną w kwestii naruszenia (bądź nie) praw człowieka. Cała procedura jest wyłącznie pisemna. Ma ona charakter poufny. Skarżący może przekazać mediom informację o złożeniu skargi, nie wolno mu natomiast ujawniać treści korespondencji z Komitetem. Komitet Praw Człowieka 
odrzuca skargę - nawet bez poinformowania o niej państwa - jeśli w oczywisty sposób nie spełnia ona warunków formalnych; np. jest anonimowa, dotyczy spraw nie uregulowanych w Pakcie. Jeśli nie zachodzi powyższa sytuacja, Komitet przesyła skargę zainteresowanemu państwu. Państwo w terminie wskazanym przez Komitet przedstawia mu wyjaśnienia 
oraz informacje i dokumenty związane z kwestią dopuszczalności skargi. Wyjaśnienia państwa przekazywane są autorowi skargi, który może przedstawić swe uwagi i komentarze. Na każdym etapie postępowania Komitet może zwrócić się do skarżącego o przedłożenie dodatkowych informacji lub wyjaśnień. Komitet podejmuje decyzję o niedopuszczalności skargi, jeśli nie spełnia ona wymogów formalnych (patrz wyżej). Informuje o tym skarżącego i państwo. Decyzja o dopuszczeniu skargi komunikowana jest zainteresowanemu państwu i skarżącemu. Ma ona charakter ostateczny. W terminie 6 miesięcy państwo ma obowiązek przedłożyć wyjaśnienia, informacje oraz ewentualnie wskazać środki, jakie podjęło, lub zamierza 
podjąć, na rzecz skarżącego. Kopie tych dokumentów otrzymuje autor skargi, który może przedłożyć własne uwagi i komentarze. Jeśli państwo nie dotrzymuje wskazanego wyżej terminu i uporczywie nie reaguje na ponaglenia, Komitet podejmuje decyzję na podstawie dokumentacji otrzymanej od skarżącego. W okresie pozostawionym państwu na udzielenie 
wyjaśnień może ono przywrócić naruszone prawa człowieka lub zlikwidować skutki takich naruszeń. Wówczas Komitet podejmuje decyzję o zakończeniu sprawy.

DECYZJA KOMITETU O NARUSZENIU PRAW CZŁOWIEKA
Jeśli Komitet uzna, że nie nastąpiło naruszenie praw człowieka, przekazuje swą decyzję państwu i skarżącemu. Ma ona charakter ostateczny. Komitet Praw Człowieka stwierdzając, że państwo pogwałciło prawa człowieka, wskazuje decyzje (działania), które kwalifikuje jako naruszenie i odpowiednie przepisy Paktu. Zdarza się często, że spośród licznych zarzutów 
formułowanych przez skarżącego, Komitet uznaje za zasadne tylko niektóre. Komitet stwierdzając naruszenie praw człowieka zwraca się do państwa o podjęcie stosownych środków. Ich charakter zależy od rodzaju naruszeń praw człowieka. I tak np. Komitet zaleca zapewnienie więźniowi opieki medycznej, natychmiastowe zwolnienie osoby pozbawionej wolności, przywrócenie do służby publicznej, wypłacenie odszkodowania lub zadośćuczynienia. Zdarza się - choć rzadko - że samo stwierdzenie naruszenia praw człowieka jest jedyną satysfakcją, jaką uzyskuje skarżący. Warto zwrócić uwagę, że 
odszkodowanie czy zadośćuczynienie pieniężne przyznawane jest w zasadzie tylko wówczas, gdy w inny sposób nie można przywrócić naruszonych praw człowieka. Nadzieje na uzyskanie dużych pieniędzy często pozostają niespełnione.
 
 

ADRES : 

BIURO RZECZNIKA PRAW OBYWATELSKICH
Aleja Solidarności 77, 00-090 Warszawa

PRZYJĘCIA INTERESANTÓW :
poniedziałek 900-1700 od wtorku do piątku 900-1500

TELEFONY :
Przyjęcia interesantów (022) 551-77-60
Centrala (022) 551-77-00