Prawa człowieka [w Polsce]
	Polska jest stroną wszystkich najważniejszych dokumentów o uniwersalnym charakterze dot. praw człowieka; ratyfikowała Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych (1977), uznała ponadto kompetencję Komitetu Praw Człowieka do rozpatrywania skarg międzynarodowych dot. interpelacji lub stosowania postanowień Paktu oraz ratyfikowała Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych (1977). Polska jest też stroną wielu konwencji m.in. Międzynarodowej Konwencji w sprawie Likwidacji Wszelkich Form Dyskryminacji Rasowej (1968), Konwencji w sprawie Likwidacji Wszelkich Form Dyskryminacji Kobiet (1980), Konwencji Praw Dziecka (1991). Wraz z oficjalnym przystąpieniem Polski do Rady Europy (1991), minister spraw zagranicznych podpisał Europejską Konwencję o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (ratyfikowana w 1993), nieco później (1993) Polska złożyła deklarację o uznaniu kompetencji Europejskiej Komisji Praw Człowieka i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Polska też jest sygnatariuszem Aktu Końcowego Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (KBWE) podpisanego w Helsinkach w 1975. Ratyfikowane konwencje umożliwiają obywatelom korzystanie z zewn. wobec kraju procedur sądowniczych w Radzie Europy czy Komisji Praw Człowieka ONZ. Europejska Konwencja Praw Człowieka, oficjalna nazwa Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, jeden z trzech, obok amerykańskiego i afrykańskiego, regionalnych systemów ochrony praw człowieka zatwierdzony przez Radę Europy 1950 w Rzymie, weszła w życie 1953 (przez Polskę ratyfikowana w 1992). Zawiera 26 praw i wolności, które zostały uzupełnione przez 10 protokołów dodatkowych, ostatni z 1992. Gwarantuje: prawo do życia, wolności i nietykalności osobistej, ochronę korespondencji i mieszkania, wolność sumienia i wyznania, wolność przekonań i publikacji, wolność zgromadzeń i zrzeszeń. Zapewnia prawo do małżeństwa i założenia rodziny. Zatwierdza prawo poszanowania życia prywatnego, rodzinnego oraz prawo poszanowania mienia i nauki. Zapewnia wolność wyborów, swobodę przemieszczania się, prawo opuszczenia swojego kraju (przy zakazie wydalania). Wprowadza zakaz tortur, niewolnictwa, pracy przymusowej i obowiązkowej, zakaz zbiorowego wydalania cudzoziemców. Znosi karę śmierci. W zakresie sądownictwa zapewnia niezawisłość sądów i orzekanie na zasadzie domniemania niewinności. Realizuje zasadę niedziałania prawa wstecz. Gwarantuje prawo do obrony oraz prawo do odwołania się od każdego orzeczenia w sprawie karnej i odszkodowania za niesłuszne skazanie. Sankcjonuje zakaz ponownego sądzenia za to samo przestępstwo. Konwencja dopuszcza możliwość ograniczenia niektórych praw w określonych sytuacjach, zawieszenie praw następuje w wypadku wojny lub innego niebezpieczeństwa zagrażającego egzystencji narodu (art. 15). Nie można natomiast, ani ograniczyć, ani tym bardziej zawiesić praw do: życia, niestosowania tortur i zasady niedziałania prawa wstecz. W celu ochrony praw zawartych w Konwencji powołano instytucję skargi indywidualnej i państwowej. Skargi są składane do Europejskiej Komisji Praw Człowieka, która po nieskutecznym przeprowadzeniu działań mediacyjnych przekazuje je na forum Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu lub przedstawia je Komitetowi Ministrów (głównie organowi politycznemu Rady Europy). Europejska Komisja Praw Człowieka, organ powołany w 1954 przez Radę Europy w celu realizacji ochrony praw człowieka wynikających z Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Jej zadaniem było badanie skarg państwa lub strony indywidualnej, a także próby polubownego załatwienia sprawy. Komisja w razie potrzeby składa sprawozdanie o naruszeniu Konwencji Komitetowi Ministrów Rady Europy, a ten może skierować ją do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Wymogiem formalnego uruchomienia procedury przy składaniu skargi jest kilka warunków: naruszone prawo musi być objęte Konwencją, sprawa musi dotyczyć kwestii należących do kompetencji krajowych władz publicznych, wszystkie możliwości dociekania sprawiedliwości na terenie kraju zostały wyczerpane, wydarzenie miało miejsce minimum w rok po ratyfikacji Konwencji przez dane państwo. Skarga musi zostać złożona do Komisji nie później niż w 6 miesięcy po wydaniu ostatecznej decyzji przez organy krajowe. Złożenie skargi polega na przesłaniu listu w języku narodowym z informacjami o charakterze sprawy, wskazanie prawa naruszonego informacją o wykorzystanych środkach odwoławczych, zestawieniem wydanych decyzji z krótką informacją o ich treści, dacie wydania, organie, który je podjął. Sprawy zgłaszane z Polski są rozpatrywane od 30 kwietnia 1993. W związku z reformą systemu sądownictwa Rady Europy i uproszczeniem procedury Komisja została zlikwidowana w 1998. Zadaniem Komisji jest więc tylko ukończenie tych spraw, których zasadność uznała i już rozpatruje. Europejski Trybunał Praw Człowieka, utworzony w 1959 organ Rady Europy, orzekający w sprawach o przestrzeganie Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Sędziowie Trybunału są powoływani przez Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy. Do Trybunału skargi mogą wnosić państwa, ale także osoby indywidualne, jeśli wyczerpią drogę sądową  przewidzianą przez ustawodawstwo krajowe i zostanie uznana zasadność ich skargi. Do wstępnego decydowania o zasadności skargi pierwotnie powołano Europejską Komisję Praw Człowieka. Procedurę orzekającą uproszczono od stycznia 1998. Na mocy protokołu nr 11 przyjętego w 1994 do Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, ustanowiono Stały Trybunał Praw Człowieka, który zastąpił organy dotychczasowe: Komisję i Trybunał. Nowy Trybunał zachowuje kompetencje wydawania na wniosek Komitetu Ministrów Rady Europy opinii doradczych w kwestiach prawnych dotyczących wykładni Konwencji. Sędziowie (jest ich tylu, ile państw-stron Konwencji), wybrani na 6 lat przez Zgromadzenie Parlamentarne spośród trzech kandydatów wskazanych przez państwo, nie będą mogli jak dotąd łączyć funkcji. Nadal prawo wniesienia skargi ma każda osoba fizyczna, organizacja pozarządowa lub grupa osób oraz państwo. W 1998 wygasła kadencja sędziów dotychczasowego Trybunału, jednak Komisja wciąż prowadzi sprawy, uznane przez nią za dopuszczalne. Wszystkie pozostałe są rozpatrywane w zmodyfikowanym trybie. Siedziba  Trybunału znajduje się w Strasburgu. Międzynarodowa Liga Praw Człowieka, International League for Human Rights, ILHR, organizacja utworzona w 1942 w Nowym Jorku. Jej członkami są organizacje narodowe i osoby fizyczne z kilkudziesięciu państw. W początkowej fazie swej działalności wywarła znaczący wpływ na kształt zapisów w Karcie ONZ dotyczący praw człowieka, monitorowała pod tym względem proces dekolonizacji. Obecnie Liga działa nadal na rzecz przestrzegania praw człowieka zawartych w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, Paktach Praw Człowieka oraz innych dokumentach ONZ, zachęca do ich przyjmowania przez państwa. Jej specjalne misje prowadzą nie tylko badania w krajach łamiących prawa człowieka, ale też udzielają pomocy ofiarom, organizują grupy obrońców praw człowieka. Nad realizacją tych praw czuwają specjalne organy: rzecznik praw obywatelskich, Trybunał Konstytucyjny, Naczelny Sąd Administracyjny (sądownictwo administracyjne), sądy powszechne, Sąd Najwyższy. Ochroną praw i wolności zajmują się także, działające w Polsce, organizacje międzynarodowe np. Amnesty International (od 1990 działa Stowarzyszenie Amnesty International z siedzibą w Gdańsku) oraz powołany w 1982 Komitet Helsinski, od 1988 członek Międzynarodowej Helsińskiej Federacji Praw Człowieka.

 

Serwis "Konsument" nie świadczy usług prawniczych, a w szczególności nie udziela usługowo indywidualnych informacji ani porad z zakresu prawa, a jego autorzy nie ponoszą odpowiedzialności za skutki wynikłe z zastosowania się do treści zawartych na stronach serwisu. Wszelkie materiały z zakresu prawa zawarte na stronach "Konsument" mają jedynie charakter popularyzowania wiedzy o instytucjach prawnych i możliwościach ich praktycznego zastosowania. Każdą jednak sprawą interesujemy się mając na celu dobro konsumenta i ochronę interesu obywateli (Art.82 Konstytucja RP).. Zapraszamy do współpracy radców prawnych, adwokatów, prokuratorów, oraz wszystkie inne osoby i organizacje zainteresowane problemami konsumenta.