..każdy przepis jest 'mostem', pomiędzy kupującym i sprzedającym, usługobiorcą i usługodawcą..   ..muszą się na nim spotkać.. 
Joanna Kurczewska
ABC KONSUMENTA
Obecnie obowiązują nowe przepisy (od 01 stycznia 2003 roku), które zmieniły obowiązujący poprzednio stan prawny. Zmiany te są niewielkie, zawierają pewne korekty, uszczegółowienia niektórych zapisów i niestety dowolność terminu załatwienia sprawy (sformułowanie "w odpowiednim czasie"). Okres obowiązywania odpowiedzialności sprzedawcy przedłużono z jednego roku do dwóch lat od daty zakupu. W ciągu dwóch miesięcy należy zgłosić reklamację od momentu zauważenia wady (poprzednio miesiąc). Termin na tak zwane ustosunkowanie się sprzedawcy to jak przedtem 14 dni. Zmiany dotyczą też nazewnictwa - zmieniono bowiem obowiązującą dotychczas nazwę prawa konsumenckiego "RĘKOJMIA" na nową, czyli "NIEZGODNOŚĆ Z UMOWĄ SPRZEDAŻY". Warto znać szczegółowe zasady decydujące kiedy z tego nowego prawa możemy korzystać. Zmiany wprowadziła ustawa z 27 lipca 2002 r. o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej oraz o zmianie kodeksu cywilnego, ogłoszona w Dzienniku Ustaw nr 141, pod pozycją 1176 [Tu znajdziesz pełny tekst ustawy].

Przypominamy najważniejsze zasady:

Jeżeli towar konsumpcyjny jest niezgodny z umową, kupujący może żądać: 

  • doprowadzenia go do stanu zgodnego z umową przez nieodpłatną naprawę
  • wymianę na nowy, jeżeli naprawa albo wymiana są niemożliwe lub wymagają nadmiernych kosztów. Przy ocenie nadmierności kosztów uwzględnia się wartość towaru zgodnego z umową oraz rodzaj i stopień stwierdzonej niezgodności, a także bierze się pod uwagę niedogodności, na jakie naraziłby kupującego inny sposób zaspokojenia. 
  • zwrotu zapłaconej ceny


Nieodpłatność naprawy i wymiany w rozumieniu ust. 1 oznacza, że sprzedawca ma również obowiązek zwrotu kosztów poniesionych przez kupującego, w szczególności kosztów demontażu, dostarczenia, robocizny, materiałów oraz ponownego zamontowania i uruchomienia. 

Jeżeli sprzedawca, który otrzymał od kupującego żądanie określone w ust. 1, nie ustosunkował się do tego żądania w terminie 14 dni, uważa się, że uznał je za uzasadnione. 

Jeżeli kupujący, z przyczyn określonych w ust. 1, nie może żądać naprawy ani wymiany albo jeżeli sprzedawca nie zdoła uczynić zadość takiemu żądaniu w odpowiednim czasie lub gdy naprawa albo wymiana narażałaby kupującego na znaczne niedogodności, ma on prawo domagać się stosownego obniżenia ceny albo odstąpić od umowy; od umowy nie może odstąpić, gdy niezgodność towaru konsumpcyjnego z umową jest nieistotna. Przy określaniu odpowiedniego czasu naprawy lub wymiany uwzględnia się rodzaj towaru i cel jego nabycia.

Sprzedawca odpowiada wobec kupującego, jeżeli:

1) towar konsumpcyjny jest niezgodny z umową i jednocześnie
2) niezgodność ta istniała w chwili wydania towaru.


W przypadku stwierdzenia niezgodności towaru z umową przed upływem sześciu miesięcy od wydania towaru domniemywa się, że istniała ona w chwili wydania.

Niezgodność z umową jest innym pojęciem niż wada towaru - w zakres tego pojęcia wchodzą także braki ilościowe. Towar należy uznać za niezgodny z umową, gdy nie posiada właściwości w niej określonych, nawet jeżeli brak zgodności nie ma znaczenia dla wartości czy użyteczności towaru. 

Nie stanowi niezgodności z umową wada, która została w umowie przewidziana lub która jest zwykłą właściwością danego towaru.

Ustawa wprowadza warunki, które mają ułatwić ustalenie, czy towar jest zgodny z umową. Domniemywa się, że jest on zgodny z umową, jeżeli:

  • towar odpowiada podanemu przez sprzedawcę opisowi lub ma cechy okazanej kupującemu próbki albo wzoru, a jednocześnie
  • towar nadaje się do celu określonego przez kupującego przy zawarciu umowy, chyba że sprzedawca zgłosił zastrzeżenia co do takiego przeznaczenia towaru.


Dostarczenie próbki lub wzoru należy traktować jako zobowiązanie sprzedawcy do dostarczenia towarów posiadających identyczne cechy, jak zaprezentowane kupującemu. Może to być próbka: farby, wykładziny, materiału zasłonowego itp. Wykazanie różnicy próbki i zakupionego towaru jest wystarczające do obalenia domniemania o zgodności towaru z umową i stwierdzenia, że nie jest zgodny z umową.

Pozostałe przypadki, czyli towar, którego właściwości nie zostały indywidualnie uzgodnione. Domniemywa się, że jest on zgodny z umową, jeżeli:

  • towar nadaje się do celu, do jakiego tego rodzaju towar jest zwykle używany, a jednocześnie
  • właściwości towaru odpowiadają właściwościom cechującym towar tego rodzaju.
Zgodny z umową jest także towar, który odpowiada oczekiwaniom dotyczącym towaru danego rodzaju, opartych na składanych publicznie zapewnieniach sprzedawcy, producenta lub jego przedstawiciela. W szczególności uwzględnia się zapewnienia podane w oznakowaniu towaru lub reklamie.

Towar może zostać uznany za niezgodny z umową, jeżeli wystąpiły nieprawidłowości w jego zamontowaniu, uruchomieniu. Nie ma znaczenia, czy montaż był wykonany przez sprzedawcę lub osobę za którą ponosi on odpowiedzialność w ramach umowy sprzedaży, czy przez konsumenta (jeżeli zrobił on to zgodnie z otrzymaną instrukcją).

Sprzedaca nie odpowiada za niezgodność towaru konsumpcyjnego z umową, gdy:

  • kupujący wiedział o tej niezgodności,
  • oceniając rozsądnie, kupujący powinien był wiedzieć o niezgodności,
  • powstała ona z przyczyny tkwiącej w materiale dostarczonym przez kupującego.
Uprawnień konsumenta przewidzianych w ustawie nie można ograniczyć poprzez:
  • umowę pomiędzy kupującym i sprzedawcą, którą sprzedawca każe nam podpisać w momencie zakupu lub po zakupie,
  • oświadczenie konsumenta, że wie o wszelkich niezgodnościach towaru z umową,
  • wybór prawa innego państwa.
Obowiązki sprzedawcy  wynikające z ustawy to podanie dwóch cen: cenę towaru oraz cenę jednostkową (za jednostkę miary), chyba że obie te ceny są takie same albo towar oferowany jest luzem. Mało kto pamięta, że taki sam sposób podawania cen powinien być stosowany we wszelkich reklamach. Sprzedawca jest też zobowiązany potwierdzić na piśmie wszystkie istotne postanowienia zawartej umowy przy sprzedaży za cenę powyżej dwóch tysięcy złotych, przy sprzedaży na raty, na przedpłaty, na zamówienie, według wzoru, na próbę, a także zawsze na żądanie kupującego w pozostałych przypadkach. 

Dowód zakupu powinien obejmować informacje niezbędne do dochodzenia roszczeń, potwierdzające fakt zawarcia umowy sprzedaży z określonym sprzedawcą (paragon, rachunek, faktura, umowa).

Trzeba pamiętać, że forma pisemna jest zastrzeżona jest dla celów dowodowych w przypadku zawarcia umowy powyżej dwóch tysięcy złotych (pomocne w postępowaniu sądowym), umowa zawarta ustnie bez jej potwierdzenia na piśmie też jest ważna lecz udowodnienie jej jest trudne i kłopotliwe.

Sprzedawca jest zobowiązany udzielić kupującemu informacji w języku polskim, które będą jasne, zrozumiałe. W szczególności należy podać: nazwę towaru, określenie producenta lub importera, kraj pochodzenia towaru, znak bezpieczeństwa i znak zgodności z normą (jeśli są one wymagane przez odrębne przepisy), informację o dopuszczeniu do obrotu w Polsce, informacje stosowne do rodzaju towaru (przykładowo warunki przygotowania lub użytkowania towaru, rodzaj zasilania, określenie jego energochłonności).

Jeśli towar sprzedawany jest w opakowaniu jednostkowym lub w zestawie - wszystkie te informacje powinny znajdować się na towarze lub być z nim trwale połączone.

W innych przypadkach sprzedawca zobowiązany jest umieścić w miejscu sprzedaży informację, która zawiera przynajmniej: nazwę towaru, jego główną cechę użytkową, nazwę producenta lub importera, kraj pochodzenia.

Dodatkowe przepisy (inne szczegółowe) regulują sposób oznakowania niektórych towarów. Dotyczy to między innymi towarów, takich jak: kosmetyki, obuwie, tekstylia, zabawki,..itd.

Przykłady:

  • kosmetyki - ustawa z 30 marca 2001 r. o kosmetykach ( Dz U Nr 42, poz. 472).
  • obuwie – rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 listopada 2000 r. w sprawie szczegółowych warunków znakowania obuwia przeznaczonego do sprzedaży konsumentom (Dz U Nr 110 z 2000 r., poz. 1168).
  • sprzęt elektryczny - rozporządzenie Rady Ministrów z 3 lipca 2001 r. w sprawie wymagań zasadniczych dla sprzętu elektrycznego, warunków i trybu dokonywania oceny zgodności oraz sposobu oznakowania sprzętu elektrycznego (Dz U Nr 120, poz. 1276).
  • tekstylia – rozporządzenie Rady Ministrów z 19 października 2001 r. w sprawie bezpieczeństwa i znakowania produktów włókienniczych (Dz U Nr 144, poz. 1616).
  • zabawki – rozporządzenie Rady Ministrów z 17 grudnia 2002 r. w sprawie szczegółowych warunków dotyczących bezpieczeństwa zabawek (Dz U Nr 231, poz. 1940).


Sprzedawca jest zobowiązany zapewnić w miejscu sprzedaży odpowiednie warunki techniczno – organizacyjne umożliwiające sprawdzenie jakości i kompletności oraz sprawdzenie funkcjonowania głównych mechanizmów i podstawowych podzespołów.

Od kupującego wymagane jest przy zakupie sprawdzenie towaru - zwrócenie uwagi na brak podstawowych części, sprawdzenie czy towar nie jest uszkodzony mechanicznie, sprawdzenie rodzaju zasilania, sprawdzenie czy plomby gwarancyjne nie są uszkodzone, sprawdzenie składników i daty przydatności do spożycia. 

Braki towaru lub nieprawidłowe w działanie, nie stwierdzone w chwili zakupu, nie powodują zwolnienia sprzedawcy od odpowiedzialności za niezgodność towaru z umową, gdyż to przedsiębiorca zobowiązany jest do staranności tak zwanej - właściwej dla profesjonalisty.

Konsument nie ma obowiązku dokładnego badania towaru (dokonywania odbioru towaru) w chwili zakupu, ponieważ przyjmuje się, że oferowany towar jest pełnowartościowy, dobrej jakości, nie posiada ukrytych cech decydujących o obniżeniu jakości w stosunku do poziomu określonego w umowie. Jednak każdy konsument powinien starać się wszystko sprawdzić, jeżeli to tylko możliwe bowiem w ten sposób może uniknąć kłopotliwego dochodzenia swoich praw w przypadku gdy wadę mogł odkryć w miejscu zakupu a odkrył dopiero w domu. Dotyczy to zwłaszcza towarów w opakowaniu fabrycznym !

Na żądanie kupującego sprzedawca jest zobowiązany wyjaśnić znaczenie poszczególnych postanowień umowy.

Sprzedawca jest zobowiązany wydać kupującemu wraz z towarem konsumpcyjnym wszystkie elementy jego wyposażenia oraz sporządzone w języku polskim instrukcje obsługi, konserwacji i inne dokumenty wymagane przez odrębne przepisy.

Przepisy tej ustawy nie dotyczą:

  • sprzedaży energii elektrycznej,
  • sprzedaży gazu,
  • sprzedaży wody, (chyba że są one sprzedawane w ograniczonej ilości lub określonej objętości - w butelce, w butli),
  • sprzedaży nieruchomości,
  • sprzedaży egzekucyjnej,
  • sprzedaży w postępowaniu upadłościowym,
  • sprzedaży dokonywanej w postępowaniu sądowym.


Przypominamy, że kupując każdy produkt (nawet na placu targowym, bazarze, w barze w pociągu) lub zamawiając usługę (kupując usługę), zawieramy ze sprzedawcą czy usługodawcą umowę.

AW
ABC KONSUMENTA
(Stan prawny obowiązujący do 31 grudnia 2002)
 
Realną formę egzekwowania swoich praw zapewnia rękojmia i gwarancja, instytucje prawa cywilnego. Rękojmia gwarantowana jest ustawowo. Jest to rodzaj szczególnej odpowiedzialności sprzedawcy/usługodawcy za jakość. Na nabywcy nie ciąży obowiązek badania jakości rzeczy, opiera on, bowiem swoją wiedzę o zapewnienie sprzedawcy o jej walorach. Konsument z chwilą zawarcia umowy zyskuje uprawnienia z tytułu rękojmi, tj. prawo reklamacji produktu w okresie 1 roku od daty dokonania zakupu. Podstawowym obowiązkiem konsumenta jest zawiadomienie sprzedawcy o wadzie, w terminie 1 miesiąca od jej wykrycia, jak i posiadanie dokumentu potwierdzającego dokonanie transakcji. Procedura reklamacyjna polega na dostarczeniu wadliwego wyrobu do siedziby sprzedawcy. W sytuacji, gdy rzecz jest na stałe wmontowana lub jej masa przekracza 10 kg, nie mamy obowiązku dostarczenia jej do  sprzedawcy. Gdybyśmy jednak zdecydowali się taką rzecz dostarczyć, mamy uprawnienie do obciążenia sprzedawcę kosztami transportu i tragarza. Bardzo ważną czynnością jest właściwe wypełnienie dokumentu reklamacyjnego. Po pierwsze - należy dokładnie sprecyzować powód reklamacji, określić, wadę. Po drugie - dokładnie opisać produkt, podając numer, serię, kolor, rozmiar itp. Po trzecie – wskazać datę zakupu i datę złożenia reklamacji. Następnie należy zdefiniować sposób załatwienia reklamacji. Ważne jest by na protokole reklamacyjnym zamieszczone zostały podpisy sprzedawcy i nabywcy. Jeżeli sprzedawca w terminie 14 dni, nie zawiadomi o nieuwzględnieniu reklamacji, oznacza to zgodę sprzedawcy na jej załatwienie zgodnie z żądaniem konsumenta (!!).

Z wadliwym towarem mamy do czynienia, gdy wyrób dotknięty jest wadą umniejszającą jego wartość lub użyteczność, w tym estetykę, gdy został wydany w stanie  niezupełnym, np.: brak informacji o sposobie konserwacji, brak instrukcji obsługi w języku polskim. Zgodnie z obowiązującym prawem, sprzedawca, będący profesjonalistą ponosi odpowiedzialność z tytułu rękojmii na zasadzie ryzyka. Dlatego prawodawca dał konsumentowi prawo wyboru sposobu załatwienia reklamacji, poprzez:

   1.Żądanie obniżenia ceny.

   2.Żądanie wymiany rzeczy, gdy jest to rzecz oznaczona co do gatunku. Należy tutaj dodać, iż w sytuacji wymiany towaru zaopatrzonego w dokument gwarancyjny, nowa rzecz powinna być wydana z nową gwarancją, dotyczącą tego właśnie wyrobu.

   3.Żądanie naprawienia rzeczy, tylko, gdy rzecz oznaczona co do tożsamości, a sprzedawca jest wytwórcą tej rzeczy. Kupujący powinien wówczas wyznaczyć sprzedawcy termin załatwienia sprawy z zagrożeniem, że po bezskutecznym jego upływie od umowy odstąpi. Zwróćmy uwagę na to, że sprzedawca wykorzystując naszą niewiedzę –  dokonuje naprawy rzeczy zamiennej, kiedy jedynym sposobem reklamacji takiego wyroby jest wymiana na nowy. 

   4.Odstąpienie od umowy, żądając zwrotu pieniędzy w zamian za zwrot rzeczy. Sprzedawcy przysługuje w tym wypadku kontruprawnienie w postaci wymiany rzeczy oznaczonej co do gatunku na wolną od wad lub naprawy rzeczy oznaczonej co do tożsamości. Owe kontruprawnienie będzie o tyle skuteczne o ile dokona go niezwłocznie. Przyjmuje się, że termin niezwłocznie oznacza maksymalnie 14 dni od zgłoszenia reklamacji  budzących wątpliwość lub z natury rzeczy wymagających czasu, zaś gdy konsument nie dostarczył rzeczy, termin liczony jest od daty dostarczenia lub od daty dokonania oględzin. W tym ostatnim przypadku, termin załatwienia reklamacji nie może przekroczyć 21 dni. Zasadą  jest, że reklamacja nie budząca wątpliwości, realizowana poprzez wymianę towaru na wolny od  wad, zwrot ceny lub obniżenie ceny powinna być załatwiona od ręki. W sytuacji, kiedy pojawiła się wada istotna w rzeczy już wymienionej lub naprawionej, sprzedawca ma obowiązek zrealizować reklamację zgodnie z wolą nabywcy chcącego odstąpić od umowy.

 Bardzo ważne jest sprecyzowanie dla potrzeb rękojmii, pojęcie rzeczy oznaczonej co do gatunku i rzeczy oznaczonej co do tożsamości. Powołam się na niekwestionowany w dziedzinie praw konsumenta autorytet, panią Ewę Łętowską (2).

 !  Rzeczy oznaczone co do gatunku to rzeczy zamienne, produkowane masowo często też oznaczone serią, numerem. Przykładem jest procesor, lodówka, obuwie, rower.

 !  Rzecz oznaczona co do tożsamości to rzecz  niezamienna, np.: rzeczy używane.

 ! Należy zapamiętać, że termin rękojmi nie ulega wstrzymaniu na czas realizacji reklamacji, zaś nieuwzględnienie reklamacji powinno być wyrażone na piśmie z uzasadnieniem, z jednoczesnym zwrotem rzeczy.

ANETA PIERZCHAŁA
1. Ustawa z dn. 23.08.1996 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny (Dz.U. nr 114, poz. 542)
1. Rozporządzenie RM "w sprawie szczegółowych warunków zawierania i wykonywania umów sprzedaży rzeczy ruchomych z udziałem konsumenta' z dn. 30.05.1995 r.(Dz. U. nr 64, poz. 328)
2. Ewa Łętowska, "Prawo umów konsumenckich", C.H.Beck, Warszawa 1999